In Tastbare Tijd, de cultuurhistorische atlas van Utrecht, wordt Soest het mooiste voorbeeld genoemd van een flankenes dorp. Het langgerekte dorp tussen de hoge eng en de lage hooilanden richting Eem is nog steeds goed herkenbaar. Inmiddels is Soest uitgebreid en sluit bebouwing de Eng aan alle kanten in. In feite is alleen nog het zuidelijke stuk van de vroegere Eng over. Een groot deel is in de jaren ’30 bebouwd met mooie villa’s bijvoorbeeld de huizen aan de Julianaweg.  De Soester Eng is tegenwoordig beschermd dorpsgezicht met akkerbouw als vastgestelde bestemming.

Ligging

Het gebied is zachtglooiend en ligt op een stuwwal, een uitloper van de Utrechtse Heuvelrug. Op sommige plekken ligt de Eng zo’n 20 meter boven de zeespiegel.  

Honden
Aan de lijn.

Hoe komt u er?

De Eng ligt midden in Soest: tussen Soest-Noord en Soest-Zuid en tussen de Eempolder en de wijk Smitsveen. U kunt op verschillende manieren op De Eng komen onder ander vanaf de Molenstraat en dan de Molenweg in. Deze weg loopt over de Eng. U mag er fietsen en wandelen en aan het begin van de Molenweg staat een informatiebord. Ook kunt u de Eng bereiken vanaf de Kolonieweg en de Veldweg. De Eng ligt dichtbij Station Soest en Station Soest Zuid. Komt u met de auto, dan kunt u deze parkeren bij de Oude Kerk en via de Gouden Ploeg en het Chris Uiterwijkpad de Eng oplopen

Wandeling

Er is geen paaltjesroute in het gebied uitgezet. Wel staat een rondwandeling in het boekje ‘Een jaar op de Neng’. Deze wandeling heet ‘Op en langs de stuwwal’ en duurt 1,5 uur. De wandeling start op de parkeerplaats naast de Oude Kerk van Soest. Deze locatie is ook makkelijk te bereiken vanaf NS-station Soest en NS-station Soest Zuid.

Eten en drinken

Leuk kroegje onderaan de Eng (maar niet altijd open) is d' Oude Enghe, Middelwijkstraat 2.

Eigenaar

De omvang van de Soester Eng is ongeveer 60 hectare. 24,8 hectare is eigendom van de gemeente Soest. Het overige gedeelte is bezit van agrariërs en particulieren. Er zijn in totaal 25 grondeigenaren. Er zijn minstens 10 actieve gebruikers (agrariërs). Ongeveer de helft van deze gebruikers maakt gebruik van de gemeentelijke premieregeling voor agrarisch natuurbeheer. Deze regeling wordt toegepast op ongeveer 17 hectare grond.

Omvang

De Zuidereng is circa 60 hectare.

Verklaring naam

‘Engen’ of ‘essen’, zoals ze in Drenthe heten, zijn bolle akkers die van oudsher aan de rand van het dorp ontstonden als gevolg eeuwenlange bemesting.

Geschiedenis

Soest is een lintdorp dat is ontstaan op de grens van nat en droog. De voet van de Eng bood de vroegere bewoners een veilige en droge plek, terwijl het lager gelegen land van de Eempolder aantrekkelijk was als hooiland en weidegebied voor het vee. De boeren die een gemengd bedrijf hadden, gebruikten de hoger gelegen Eng voor de verbouw van boekweit, rogge, aardappelen, knollen en gerst. Ook nu zien we deze relatie nog steeds: melkveehouders in de Eempolder telen op de hoge Eng gewassen voor hun koeien. Gelukkig zijn er nog steeds agrariërs die de Eng kunnen en willen beheren.

De Eng kent een rijke historie. Het is een oud agrarisch landschap wat bij meer dorpen voorkomt: hoog gelegen zandgronden, dichtbij een dorp waar bewoners zich al in een vroeg stadium bezig hielden met het bebouwen van akkers. De stuwwal waarop de Soester Eng ligt, is 150.000 jaar geleden opgestuwd, toen grote ijsmassa’s zich tot onze streken uitbreidden. De noordelijke zijde van de Eng is – op enkele groene schakels na - in de loop van de 20e eeuw helemaal opgeslokt door de bebouwing van de wijk Soestdijk. De Zuidelijke Eng is door de gemeenteraad in 1992 aangewezen als een beschermd dorpsgezicht. De argumentatie luidde:

‘Het betreft hier het belangrijkste restant van de Soester Eng. Dit nagenoeg onbebouwde gebied bezit nog het agrarische karakter en is van grote cultuurhistorische betekenis voor de identiteit van Soest. De verkaveling dateert uit de vroege middeleeuwen.’

IVN Eemland deed in het verleden een aantal aanbevelingen aan het gemeentebestuur om het oorspronkelijke karakter van de Eng te behouden: leg graanakkers aan, doe aan vlindervriendelijk beheer en markeer niet door middel van draad en hekken maar met behulp van zwerfkeien.

Een van de meest tot de verbeelding sprekende plekken is het Engenbergje. Dit is een graf uit de Jonge Steentijd (circa 2.500 – 2.000 v.C.). De doden werden altijd begraven op hoge, en dus droge, plekken.

De oude route Amersfoort-Amsterdam (in ieder geval al in gebruik rond 1.000 n.C) maakte deel uit van een hessenweg en lieg via de Birktstraat en de Kolonieweg over de eng (Molenweg, Soestereng, Julianaweg).

Eeuwenlang stond korenmolen De Windhond op de Eng. De boeren gingen met het graan van hun akkers rechtstreeks naar de molenaar op de hoek van de Molenweg en de Molenstraat. In 1930 werd de molen afgebroken. Gelukkig wordt de molen nu weer opgebouwd. Dankzij de Stichting tot herbouw van de stellingkorenmolen ‘De Windhond’. De locatie van de windmolen is niet exact hetzelfde: hij staat nu op een plek tussen de Molenweg-Veldweg-Kolonieweg.

Wat kunt u op de Eng verwachten?

De Eng is altijd het domein geweest van vogels. Door het verdwijnen van de kleinschalige landbouw is de vogelstand veranderd. Op dit moment zijn vooral de kraaiachtigen dominant. Roeken en oeverzwaluwen zijn verdwenen maar wel zijn er veel houtduiven en Turkse tortels. Ook bezoeken roofvogels de Eng zoals de sperwer, de havik en de buizerd. En soms wordt er zelfs een raaf gesignaleerd.  

Vogels veel te zien op De Eng in de lente en zomer: kool- en pimpelmees, groenling, vink, kievit, veldleeuwerik, torenvalk.
Vogels veel te zien in de herfst op De Eng: meeuwen, kraaien en vogels op doortocht. Vogels in de winter te zien op De Eng: kraaien, vinken, kauwtjes, kokmeeuwen, houtduiven, soms: kwikstaart, stads- en holenduiven.

Gesignaleerde vlindersoort: Oranjetipje

Meer informatie

Er is redelijk veel over de Eng van Soest geschreven. Een selectie:

'Een jaar op de Neng', Hans Kruiswijk. ISBN 90-809011-1-3. De uitgave van het boekje is een initiatief van Werkgroep Behoud de Zuidereng.
'Trots op Soester Eng', document van het Soest Eng Netwerk. Kunt u downloaden op de site van het Soester Eng Netwerk. In dit document staat ook een beschrijving van de wandeling 'Op en langs de stuwwal'.

Samenvatting Notitie Zuidelijke Eng van gemeente Soest.

Foto's: IVN Eemland. Foto molen door Caspar Huurdeman