Ligging

Het landgoed ligt in de gemeente Soest tussen Soestduinen en vliegbasis Soesterberg. Het gebied wordt omsloten door de Van Weerden Poelmanweg, Soester Hoogt, de Verlengde Paltzerweg, De Paltzerweg en het Heezerspoor w.z. Het landgoed ligt op het noordelijke gedeelte van de Utrechtse Heuvelrug.

Hoe komt u er?

De hoofdingang is aan de Van Weerden Poelmanweg 1/3. Parkeren kunt u aan de overkant van de weg bij recreatieterrein De Bergjes.

Honden
Geen toegang voor zover bekend.

Wandelpaden

Er zijn geen uitgezette wandelroutes op landgoed De Paltz. Het landgoed is alleen toegankelijk met een gids van de VVV. Bent u met een groep dan kunt u een aparte rondleiding krijgen.
De rode paaltjesroute loopt wel voor een deel langs de grens van De Paltz.

Eten en drinken

Restaurant 't Hoogt, Van Weerden Poelmanweg 220 en restaurant De Soester Duinen.

Eigenaar

De vorige eigenaar, de heer Egbertus Sijbolt Raatjes, maakte van het opknappen van dit landgoed een van zijn levenswerken. In december 2007 heeft hij zijn landgoed verkocht aan de Provincie Utrecht. De provincie heeft het landgoed aangekocht omdat het midden in het plangebied van Hart van de Heuvelrug ligt. Het programma Hart van de Heuvelrug is gericht op een duurzame ontwikkeling van het gebied. De natuur in Hart van de Heuvelrug wordt versterkt door natuurgebieden beter aan te laten sluiten, bijvoorbeeld door de bouw van ecoducten.

Landgoed De Paltz grenst aan een van de twee ecologische corridors die in het kader van Hart van de Heuvelrug zijn gerealiseerd. Nu al staat het landgoed bekend om de diervriendelijke natuur en het ontbreken van barrières voor wild. De provincie wil dit verder uitbouwen. Bovendien grenst het landgoed aan de vliegbasis Soesterberg waarvoor de provincie een Ruimtelijk Plan opstelt, samen met de gemeente Soest en de gemeente Zeist.

Omvang

Het gebied is 77 hectare groot.

Verklaring naam

De naam De Paltz is afgeleid van de woonplaats van dagloners die uit Duitsland (De Paltz) kwamen om hier een bestaan op te bouwen. Zij waren soldaten van Frederik de Grote (1712-1767) en gedeserteerd uit zijn leger. Het landhuis staat op de plek waar voorheen twee woningen van de dagloners stonden.

Hoog Hees
Voordat De Paltz een landgoed werd, heette dit gebied Hoog Hees. Voor Hees lag bij Zeist, Laag Hees bij de Wieksloterweg in Soest en Hoog Hees op de plek waar nu De Paltz is.

Geschiedenis

Tot 1867 was de grond waar nu De Paltz ligt in handen van Andries de Wilde. Deze man was rijk geworden met plantages in de Nederlandse koloniën en bezat vrijwel alle grond tussen Hilversum en Amersfoort. Toen de heer Ram het voor 8.200 gulden van Andries de Wilde kocht, had hij het plan er een landgoed te maken. Dit gebeurde ook: het landgoed De Paltz werd tussen 1867 en 1880 aangelegd. Het park van het landgoed is ontworpen en aangelegd door Springer en Copijn. De heer Ram heeft het landgoed verkocht aan jonkheer Rutgers van Rozenburg. De nazaten van de jonkheer hebben op hun beurt het landgoed weer doorverkocht aan houthandelaar Krol. Deze heeft het overgedaan aan de heer Raatjes en die heeft het weer verkocht aan het Utrechts Landschap.

Houthandel
De firma Krol verhandelde hout voor de mijnen en had op het landgoed grote productiebossen aangelegd met o.a. veel Douglassparren. Op sommige plekken van het landgoed is nog duidelijk te zien dat het een productiebos was. Toen de mijnen in de jaren zeventig sloten, slonk de afzetmarkt voor dit soort hout. Af en toe werd er nog een stam verkocht voor een mast van een zeilschip maar papier kon je van dit hout niet maken.

Zandafgraving
Uiteindelijk gebruikte de heer Krol het landgoed niet meer voor productie van hout. Hij verkocht een deel van het landgoed aan de huidige eigenaar. Op het overgebleven deel ging hij zand afgraven. Dankzij de ijstijd ligt er veel ‘scherp’ zand op het landgoed wat goed te gebruiken was in de bouw. Toen de heer Krol het afgraven van zand nog grootser wilde aanpakken, heeft de heer Raatjes (vorige eigenaar) ingegrepen en de grond gekocht. Hij moest daarbij ook een bedrag betalen voor het zand wat nog in de grond zat.

Wat kunt u in dit gebied verwachten?
Het landgoed bestaat uit twee gedeeltes: een parkgedeelte en het gebied van de oude zandafgraving. In het parkgedeelte zijn lanen, een koetshuis, een waterval, een gastenverblijf etc. Ook staat hier het oude landhuis, ligt er nog een folly (kluizenaarsgrot) en zijn er berceaus (berkenlaantjes die geplant werden om de blanke huid van de wandelende 19e eeuwse dames te behoeden voor zonlicht). De oude productiebossen zijn voor een groot deel weggehaald. Hier en daar vormen zij een mooie achtergrond van vele nieuw aangeschafte bomen en struiken. Het gedeelte waar ooit de zandafgraving lag, is inmiddels weer volledig begroeid met gras, bomen en struiken.

Dieren
De vorige eigenaar van De Paltz voerde de dieren op zijn landgoed dagelijks. Er zijn veel reeën. Voor hen zijn speciale schuilplaatsen aangelegd. Ook worden bepaalde percelen bos niet uitgedund zodat de reeën zich goed kunnen verschuilen. Daarnaast zijn de hekken niet te hoog zodat de dieren er over heen kunnen springen. Ook komen er veel vossen op De Paltz voor. Er wonen twee roedels die samen bestaan uit een dertigtal vossen. Er is een speciale kelder voor vleermuizen. Ook komen er boommarters voor. Hier zijn speciale kasten voor opgehangen. Daarnaast worden er veel zieke en gewonde dieren opgevangen: roofvogels, watervogels, eekhoorns, dassen. Er wordt actief samengewerkt met de vogelopvang aan de Eemweg in Soest.

Vogels: reigers (krijgen gefileerde vis), veel zangvogels en roofvogels (buizerd, havik, sperwer), uilen.
Bomen: lindes, beuken, eiken, berken, lariks, douglassparren, acacia’s
Paddenstoelen: De Paltz staat bekend om zijn grote hoeveelheid paddenstoelen (o.a. een aantal grote heksenkringen).
Struiken: rododendrons en veel vruchtdragende struiken speciaal geplant voor de dieren. Rond voederplaatsen van kleine zangvogels veel struiken met stekels waar zangvogels in weg kunnen vluchten als er een roofvogel in aantocht is.

In de zomer van 2008 zijn hier drie soorten zeldzame vliegen ontdekt. Het betreft twee soorten sluipvliegen (hemimacquartia paradoxa en Paracraspedothrix montivaga) en een blaaskopvlieg (Myopa polystigma). Alle drie de soorten zijn nog maar een- of tweemaal in ons land aangetroffen. Ze zijn karakteristiek voor oudere naaldbossen en graslanden.  Het onderzoek werd verricht door Theo Zeegers uit Soest.

Meer informatie?
Wilt u meer over dit gebied weten, ga dan mee met de rondleiding van de VVV. Deze rondleidingen duren 2 tot 3 uur. Opgeven bij de VVV te Soest.

Foto's: IVN Eemland